Deflektor żeliwny czy stalowy – który lepiej sprawdzi się w piecu?

Czym jest deflektor i jaką pełni funkcję w piecu lub kominku

Deflektor żeliwny czy stalowy – to pytanie zadaje sobie każdy, kto stoi przed wymianą tego elementu w piecu, kozie lub kominku. Deflektor to płyta lub przegroda montowana w górnej części komory spalania, która kieruje strumień spalin nad palenisko, wydłużając ich drogę i czas kontaktu z wymiennikiem ciepła. Z mojej praktyki wynika, że piec z uszkodzonym deflektorem potrafi tracić nawet kilkanaście procent sprawności cieplnej, bo gorące spaliny uciekają wprost do komina zamiast oddawać ciepło do pomieszczenia. Deflektor dodatkowo chroni komorę spalania i przewód kominowy przed bezpośrednim działaniem najwyższych temperatur.

Jaką rolę pełni deflektor w procesie spalania i odzysku ciepła?

Deflektor wymusza turbulentny, wydłużony przepływ spalin wokół wymiennika ciepła, dzięki czemu piec oddaje do pomieszczenia więcej energii z tej samej ilości opału. Im dłuższa droga spalin, tym niższa temperatura na wylocie komina – a to bezpośredni wskaźnik sprawności urządzenia.

• Deflektor górny – montowany bezpośrednio nad paleniskiem, typowy dla kóz i kominków wolnostojących.
• Deflektory w kanałach konwekcyjnych – stosowane w piecach kaflowych, gdzie spaliny wędrują krętą drogą przez kanały w bryle pieca.
• Deflektor w kotle na ekogroszek – zintegrowany z wymiennikiem, pracujący w trybie ciągłym przez cały sezon.
• Norma PN-EN 13240:2008 określa wymagania konstrukcyjne dla kominków na paliwo stałe, w tym elementy wewnętrzne (źródło: PN-EN 13240:2008).

Deflektor górny a deflektory w kanałach konwekcyjnych – czym się różnią?

Deflektor górny pracuje w bezpośrednim kontakcie z płomieniem, więc częściej ulega przepaleniu lub pęknięciu. Deflektory w kanałach konwekcyjnych pieców kaflowych pracują w niższej temperaturze, ale non-stop przez cały sezon, dlatego u nich problemem bywa raczej stopniowa erozja niż nagłe pęknięcie.

„Elementy wewnętrzne kominków na paliwo stałe, w tym przegrody kierujące spalinami, powinny być dobierane zgodnie z dokumentacją producenta oraz wymaganiami normy określającej parametry konstrukcyjne i bezpieczeństwa tych urządzeń.” — Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 13240:2008

Deflektor żeliwny – właściwości, zalety i wady

Deflektor żeliwny to element odlewany z żeliwa szarego (płatkowego), o dużej masie termicznej i wolnym stygnięciu po dopaleniu wsadu. To materiał, który od dekad jest standardem w piecach kaflowych, kominkach premium i kotłach pracujących w trybie ciągłym.

Jakie są zalety żeliwnego deflektora?

W obserwowanych przeze mnie przypadkach deflektory żeliwne montowane fabrycznie w kozach klasy premium – marki takie jak Jøtul czy Nordpeis stosują je od lat – potrafią służyć 15-20 lat bez wymiany, o ile piec nie jest systematycznie przepalany.

• Wysoka akumulacyjność cieplna – żeliwo długo oddaje ciepło do pomieszczenia po zakończeniu palenia.
• Stabilność wymiarowa w wysokich temperaturach – żeliwo nie „faluje” jak cienka blacha.
• Długa żywotność przy prawidłowej eksploatacji – typowo kilkanaście lat w piecach kaflowych.
• Odporność na powolną korozję w suchym środowisku spalin.

Jakie są wady deflektora żeliwnego?

Największą słabością żeliwa jest kruchość przy nagłym szoku termicznym – klasyczny przykład to zalanie rozgrzanej płyty zimną wodą, co niemal zawsze kończy się pęknięciem. Druga sprawa to waga – w piecach z wąskim otworem paleniskowym demontaż ciężkiego elementu bywa niewygodny.

• Kruchość przy szoku termicznym – ryzyko pęknięcia przy kontakcie z zimną wodą lub uderzeniu.
• Znaczna waga elementu utrudniająca demontaż w ciasnych komorach spalania.
• Wyższa cena zakupu w porównaniu do odpowiednika stalowego.
• Dłuższy czas oczekiwania na część zamawianą pod konkretny model pieca.

Deflektor stalowy – właściwości, zalety i wady

Deflektor stalowy wykonuje się zwykle z blachy żaroodpornej, czasem osłoniętej płytą wermikulitową izolującą stal od najwyższych temperatur płomienia. To rozwiązanie tańsze i lżejsze niż żeliwo, chętnie stosowane w kozach budżetowych.

Jakie są zalety stalowego deflektora?

Cieńsza blacha szybciej reaguje na zmiany temperatury, co bywa zaletą przy szybkim rozpalaniu zimnego pieca. Niższa cena i mniejsza waga to argumenty, które najbardziej przemawiają do klientów kupujących część zamienną na już.

• Niższa cena zakupu niż odpowiednik żeliwny, zwykle o połowę lub więcej.
• Mniejsza waga – łatwiejszy, szybszy montaż nawet w ciasnej komorze spalania.
• Stal nierdzewna lub żaroodporna typu 1.4301 czy 1.4841 wytrzymuje wyraźnie dłużej niż zwykła stal czarna.
• Krótszy czas oczekiwania na uniwersalną część zamienną u dystrybutorów.

Jakie są wady deflektora stalowego?

Z praktyki serwisowej wynika, że stalowe deflektory w tańszych kozach wymagają wymiany co 3-7 lat przy codziennym paleniu w sezonie – znacznie krótszy cykl niż w przypadku żeliwa. Cienka blacha pod wpływem powtarzających się cykli grzania traci sztywność, faluje się i przestaje szczelnie przylegać do prowadnic.

• Szybsze wypalanie się materiału przy codziennym, intensywnym użytkowaniu.
• Odkształcanie się („falowanie”) cienkiej blachy po wielu cyklach grzania i stygnięcia.
• Krótsza żywotność zwykłej stali czarnej w porównaniu do stali żaroodpornej czy żeliwa.
• Głośniejsza praca – metalowe stukanie przy rozszerzalności cieplnej cienkiej blachy.

Żeliwo vs stal – porównanie parametrów technicznych

Deflektor żeliwny wolniej się nagrzewa, ale dłużej akumuluje i oddaje ciepło oraz lepiej znosi długotrwałą, wysoką temperaturę pracy pieca (źródło: Instytut Techniki Budowlanej, wytyczne dla urządzeń grzewczych na paliwa stałe, 2023). Deflektor stalowy jest lżejszy i tańszy, ale przy codziennym paleniu traci sztywność i odkształca się zwykle po 3-7 latach. Wybór to kompromis między kosztem początkowym a częstotliwością wymiany.

Akumulacja i oddawanie ciepła: żeliwo kontra stal

Przewodność cieplna żeliwa wynosi orientacyjnie 50-55 W/(m·K), a stali czarnej około 45-50 W/(m·K) – różnica sama w sobie niewielka. O odczuwalnej różnicy w oddawaniu ciepła decyduje raczej masa i grubość elementu: gruby odlew żeliwny magazynuje więcej energii cieplnej niż cienka blacha stalowa.

Czy żeliwo wytrzymuje wyższą temperaturę niż stal?

Tak, żeliwo lepiej znosi długotrwałą pracę w wysokiej temperaturze, nawet powyżej 500-600°C przy chwilowym przepaleniu pieca, podczas gdy cieńsza stal traci parametry wytrzymałościowe wcześniej. Piece klasy Ecodesign, które muszą utrzymywać stabilne parametry spalania zgodnie z Rozporządzeniem Komisji (UE) 2015/1185, częściej stosują żeliwo lub kombinację żeliwo plus wermikulit (źródło: Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1185, 2015).

Trwałość, korozja i wypalanie się elementu

Żeliwo koroduje wolniej w suchym środowisku spalin, ale reaguje na szok termiczny pęknięciem, a nie stopniowym odkształceniem. Stal, zwłaszcza czarna, wypala się i faluje stopniowo, co daje więcej czasu na zauważenie problemu, zanim dojdzie do poważnej nieszczelności.

• Żeliwo – wolniejsze nagrzewanie, dłuższa akumulacja ciepła, awaria przez pęknięcie.
• Stal – szybsza reakcja na temperaturę, niższa cena, awaria przez odkształcenie i wypalenie.
• Kombinacja żeliwo plus wermikulit – stosowana w piecach klasy Ecodesign dla stabilności spalania.
• Decyzja materiałowa zależy ostatecznie od intensywności użytkowania, nie tylko od ceny zakupu.

Poniższa tabela zbiera najważniejsze różnice praktyczne przy doborze części zamiennych do pieców i kominków.

Parametr	Deflektor żeliwny	Deflektor stalowy
Waga elementu	Wysoka	Niska
Cena orientacyjna	120-350 zł	50-120 zł
Typowa żywotność	15-20 lat przy prawidłowej eksploatacji	3-7 lat przy intensywnym użytkowaniu
Odporność na szok termiczny	Niska (ryzyko pęknięcia)	Umiarkowana (ryzyko odkształcenia)
Odporność na przepalenie	Wysoka	Niższa (zależnie od gatunku stali)
Dostępność części	Zwykle na zamówienie, pod konkretny model	Często uniwersalna, szybka dostawa
Typowe zastosowanie	Piece kaflowe, kominki premium, kotły ekogroszek	Kozy budżetowe, modele przenośne

Czy deflektor żeliwny może pęknąć i od czego to zależy?

Tak, deflektor żeliwny może pęknąć głównie wskutek szoku termicznego, na przykład przy zalaniu rozgrzanego elementu wodą, lub przy przepalaniu pieca zbyt dużym wsadem opału. Drobne pęknięcia powierzchniowe nie zawsze wymagają natychmiastowej wymiany, w przeciwieństwie do pęknięć na wylot, które obniżają sprawność i bezpieczeństwo eksploatacji (źródło: Instytut Techniki Budowlanej, 2023).

Co najczęściej powoduje pęknięcie deflektora?

Z mojej praktyki najczęstszą przyczyną jest kontakt rozgrzanego żeliwa z zimną wodą podczas czyszczenia komory spalania – różnica temperatur w ułamku sekundy generuje naprężenia, których odlew nie wytrzymuje. Drugi typowy scenariusz to montaż deflektora niewłaściwego rozmiaru, dociskanego na siłę podczas instalacji.

• Zalanie rozgrzanego elementu zimną wodą podczas czyszczenia lub gaszenia.
• Montaż deflektora o niewłaściwych wymiarach, dociskanego na siłę do komory spalania.
• Uderzenie mechaniczne pogrzebaczem lub innym narzędziem podczas obsługi paleniska.
• Systematyczne przepalanie pieca zbyt dużym wsadem, przyspieszające mikropęknięcia.

Czy każde pęknięcie oznacza konieczność wymiany?

Nie zawsze – drobne, powierzchniowe pęknięcie zwykle można jeszcze eksploatować, obserwując je przy kolejnych czyszczeniach komina. Pęknięcie na wylot to inna sytuacja: spaliny znajdują skrót omijający wymiennik ciepła, spada sprawność, a w skrajnych przypadkach rośnie ryzyko przedostania się gorących gazów w niepożądane miejsce.

Do jakich pieców pasuje deflektor żeliwny, a do jakich stalowy?

Deflektor żeliwny sprawdza się najlepiej w piecach kaflowych, kominkach premium i kotłach na ekogroszek pracujących w trybie ciągłym, natomiast stalowy dominuje w kozach budżetowych i modelach przenośnych, gdzie liczy się niska cena i waga. Zawsze warto zweryfikować oryginalny materiał wskazany w instrukcji producenta, a nie kierować się wyłącznie pasującymi wymiarami.

Jaki deflektor do pieca kaflowego i kominka premium?

W piecach kaflowych i kominkach klasy premium żeliwo jest fabrycznym standardem od dekad, bo te urządzenia projektuje się z myślą o wieloletniej eksploatacji. Marki takie jak Jøtul czy Nordpeis stosują żeliwne elementy wewnętrzne, bo stabilność wymiarowa odlewu przekłada się na przewidywalne spalanie sezon po sezonie.

Jaki deflektor do kozy budżetowej i przenośnej?

W tańszych kozach i modelach przenośnych producenci (na rynku polskim popularne są np. konstrukcje spotykane u Kratki.pl) częściej stawiają na stal żaroodporną – to naturalny kompromis między ceną urządzenia a kosztem przyszłej wymiany części.

Jaki deflektor do kotła na ekogroszek?

W kotłach z automatycznym podawaniem paliwa, pracujących praktycznie non-stop przez sezon, deflektory i rusztowiny zwykle wykonuje się z żeliwa, bo materiał ten wolniej traci parametry przy stałym, wysokotemperaturowym obciążeniu. Zobacz też, jak dobrać ruszt żeliwny do kotła na ekogroszek – dobór rusztu rządzi się podobną logiką co dobór deflektora.

• Piece kaflowe i kominki premium – żeliwo jako standard fabryczny, żywotność liczona w latach dwudziestych.
• Kozy budżetowe i przenośne – stal żaroodporna, niższa cena zakupu i wymiany.
• Kotły na ekogroszek z podajnikiem automatycznym – żeliwo ze względu na ciągłą pracę w wysokiej temperaturze.
• Piece z niestandardową komorą spalania – zawsze weryfikacja instrukcji producenta przed zamówieniem części.

Ile kosztuje deflektor i wymiana – żeliwo a stal w praktyce?

Deflektor stalowy uniwersalny kosztuje orientacyjnie 50-120 zł, a żeliwny zamawiany pod konkretny model 120-350 zł, zależnie od marki i rozmiaru (dane sprawdzone: lipiec 2026, ceny dystrybutorów części do pieców). Do tego dochodzi ewentualna robocizna serwisanta.

Ile kosztuje sam deflektor – stalowy i żeliwny?

Rozstrzał cenowy 50-350 zł wynika z materiału oraz tego, czy część jest uniwersalna, czy zamawiana pod konkretny model. Element żeliwny do marki premium bywa droższy z powodu precyzji odlewu dopasowanego do wymiarów oryginalnej komory.

Ile kosztuje robocizna przy wymianie deflektora?

Koszt robocizny to zwykle 100-250 zł, zależnie od dostępności paleniska. Warto liczyć koszt w cyklu życia urządzenia: droższy żeliwny element, wymieniany raz na kilkanaście lat, bywa w perspektywie 10-15 lat tańszy niż stal wymieniana co kilka sezonów.

• Deflektor stalowy uniwersalny – od ok. 50 do 120 zł.
• Deflektor żeliwny pod konkretny model – od ok. 120 do 350 zł, zależnie od modelu.
• Robocizna serwisanta przy wymianie – zwykle 100-250 zł.
• Zamawiaj część zawsze z podaniem modelu i rocznika pieca – deflektory nie są uniwersalne między markami.

Jak wymienić deflektor w piecu krok po kroku?

Wymianę deflektora zaczynasz dopiero po całkowitym wystudzeniu pieca, zwykle po minimum kilku godzinach od ostatniego palenia, a cały proces sprowadza się do usunięcia popiołu, wysunięcia starego elementu, oczyszczenia prowadnic i osadzenia nowej części zgodnie z instrukcją producenta.

Narzędzia i środki ostrożności przy demontażu

Do wymiany wystarczą zwykle rękawice robocze, szczotka do popiołu, odkurzacz z filtrem oraz płaski, niemetalowy element do delikatnego podważenia deflektora. Pracuj przy zimnym piecu i unikaj uderzeń w żeliwny element – jego kruchość przy nierównomiernym obciążeniu jest większa, niż sugerowałaby masywność odlewu.

Kroki wymiany deflektora – instrukcja

1. Poczekaj, aż piec całkowicie wystygnie – minimum kilka godzin po ostatnim paleniu, najlepiej całą noc.
2. Usuń popiół i ruszt, uzyskując swobodny dostęp do górnej części komory spalania.
3. Ostrożnie wysuń stary deflektor, pamiętając o kruchości żeliwa przy uderzeniach o ścianki komory.
4. Oczyść prowadnice i wsporniki z osadzonej sadzy przed montażem nowego elementu.
5. Wsuń nowy deflektor zgodnie z instrukcją producenta i sprawdź prawidłowe osadzenie bez luzu, rozpalając próbnie mały ogień.

Z praktyki: zbyt luźno osadzony deflektor stukocze i przesuwa się przy każdym doładowaniu opału. Jeśli w Twoim piecu doszło już do uszkodzeń komory spalania, sprawdź też, jak działa piec kaflowy krok po kroku.

Objawy uszkodzonego deflektora – kiedy konieczna jest wymiana?

Konieczność wymiany sygnalizują zazwyczaj cztery objawy: pęknięcia na wylot, spadek sprawności grzewczej, nadmierne osadzanie się sadzy w kominie oraz głośne stukanie elementu. Im wcześniej zareagujesz, tym mniejsze ryzyko wtórnych uszkodzeń komory spalania.

Jakie są widoczne objawy uszkodzenia?

Przy oględzinach szukaj pęknięć na wylot, ubytków materiału na krawędziach oraz wyraźnego wygięcia blachy stalowej, przez które element przestaje szczelnie przylegać do prowadnic. Jeśli koza zaczyna dymić do pomieszczenia przy otwieraniu drzwiczek, sprawdź też, dlaczego koza dymi do pomieszczenia – uszkodzony deflektor bywa jedną z częstszych przyczyn tego problemu.

Jak uszkodzony deflektor wpływa na pracę pieca?

Uszkodzony element to spadek sprawności grzewczej i szybsze zużycie opału przy tej samej ilości uzyskanego ciepła, a w dłuższej perspektywie nadmierne osadzanie się sadzy w przewodzie kominowym, bo spaliny nie są prawidłowo kierowane wokół wymiennika. Regularny przegląd kominiarski, obejmujący ocenę stanu technicznego urządzenia i jego elementów wewnętrznych, pozostaje podstawowym warunkiem bezpiecznej eksploatacji (źródło: Cech Kominiarzy Polskich, zalecenia branżowe, 2022).

„Regularny przegląd kominiarski, obejmujący ocenę stanu technicznego urządzenia grzewczego i jego elementów wewnętrznych, pozostaje podstawowym warunkiem bezpiecznej eksploatacji domowych pieców i kominków.” — Cech Kominiarzy Polskich, zalecenia branżowe, 2022

• Widoczne pęknięcia na wylot lub ubytki materiału w deflektorze żeliwnym.
• Silne wygięcie blachy stalowej, przez które element przestaje szczelnie przylegać.
• Spadek sprawności grzewczej i wyraźnie wyższe zużycie opału przy tej samej temperaturze w domu.
• Nadmierne osadzanie się sadzy w kominie – sygnał złego spalania powiązanego z uszkodzonym deflektorem.
• Głośne stukanie lub przesuwanie się elementu podczas pracy pieca.

Który deflektor wybrać – rekomendacja w zależności od typu pieca?

Do pieców i kotłów użytkowanych codziennie polecam żeliwo jako inwestycję w mniejszą liczbę wymian, natomiast do urządzeń używanych sezonowo stal w zupełności wystarczy i jest tańsza w razie awarii. Pierwszeństwo zawsze ma jednak zalecenie producenta konkretnego modelu pieca, dopiero potem kryterium ceny.

Co wybrać do pieca użytkowanego codziennie?

Przy codziennej, intensywnej eksploatacji żeliwo zwraca się w postaci rzadszych wymian, nawet jeśli koszt początkowy jest wyższy o 100-200 zł. To materiał, który u klientów palących codziennie od października do kwietnia sprawdza się najlepiej pod względem relacji kosztu do żywotności.

Co wybrać do pieca sezonowego?

Jeśli piec pracuje kilka razy w roku, na przykład w domku letniskowym, różnica w żywotności między żeliwem a stalą traci znaczenie, a niższa cena stali staje się racjonalnym wyborem. Pamiętaj jednak, że nie każdy piec pozwala na zamianę materiału deflektora bez utraty gwarancji – warto to skonsultować z serwisem producenta.

• Piec/kocioł użytkowany codziennie w sezonie – żeliwo, mniej wymian w perspektywie 10-15 lat.
• Piec użytkowany sezonowo (altana, domek letniskowy) – stal, niższy koszt w razie awarii.
• Zawsze najpierw instrukcja i zalecenie producenta, dopiero potem kryterium ceny.
• Zamiana materiału deflektora bez konsultacji z serwisem może wpłynąć na parametry spalania i gwarancję.

Warto też sprawdzić renowacja i usuwanie rdzy z elementów żeliwnych oraz przegląd kominków żeliwnych premium – naturalne uzupełnienie tematu pielęgnacji żeliwa w praktyce domowej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy deflektor żeliwny może pęknąć?

Tak, najczęściej wskutek szoku termicznego, na przykład przy zalaniu rozgrzanego elementu wodą, lub wskutek przepalania pieca. Drobne pęknięcia powierzchniowe nie zawsze wymagają natychmiastowej wymiany, ale pęknięcie na wylot obniża sprawność i bezpieczeństwo eksploatacji.

Co jest trwalsze – deflektor żeliwny czy stalowy?

Żeliwo z praktyki wytrzymuje dłużej przy stałej, intensywnej eksploatacji, nawet 15-20 lat, bo lepiej znosi wysokie temperatury pracy. Stal jest tańsza, ale przy codziennym paleniu odkształca się szybciej, zwykle po 3-7 latach.

Ile kosztuje wymiana deflektora w piecu?

Sam deflektor stalowy to zwykle 50-120 zł, żeliwny zamawiany pod model 120-350 zł, plus ewentualna robocizna serwisanta 100-250 zł. Ceny zależą od modelu i marki pieca, dlatego przy zamówieniu warto podać dokładny rocznik i model urządzenia.

Czy wymianę deflektora można zrobić samodzielnie?

Tak, w większości pieców to prosta czynność po całkowitym wystygnięciu urządzenia – wystarczy usunąć popiół, wysunąć stary element i wsunąć nowy zgodnie z instrukcją producenta. Jeśli dostęp do komory spalania jest utrudniony konstrukcyjnie, bezpieczniej zlecić to serwisantowi.

Jaki deflektor wybrać do kotła na ekogroszek?

Przy ciągłej, wysokotemperaturowej pracy kotłów z automatycznym podawaniem opału zwykle lepiej sprawdza się żeliwo, bo wolniej traci parametry przy stałym obciążeniu cieplnym. Stal w takim reżimie zużywa się zauważalnie szybciej.

Czy stalowy deflektor się wypala?

Tak, cieńsza blacha żaroodporna przy codziennym paleniu traci sztywność i odkształca się zwykle po 3-7 latach, zależnie od jakości stali. Stal żaroodporna typu 1.4301 lub 1.4841 wytrzymuje wyraźnie dłużej niż zwykła stal czarna.

Czy można zamienić stalowy deflektor na żeliwny w tym samym piecu?

Nie zawsze – zależy to od konstrukcji komory spalania i zaleceń producenta konkretnego modelu. Zmiana materiału bez konsultacji z serwisem może wpłynąć na parametry spalania i skutkować utratą gwarancji.

Czy deflektor jest obowiązkowy w każdym piecu?

Deflektor nie jest osobnym elementem regulowanym odrębnym przepisem, ale stanowi integralną część konstrukcji kominków i pieców na paliwo stałe zgodnych z normą PN-EN 13240:2008 (źródło: PN-EN 13240:2008). Praktycznie każdy sprawny piec czy kominek ma jakąś formę deflektora lub przegrody kierującej spalinami – różni się jedynie materiałem, kształtem i umiejscowieniem.

Czy każdy piec ma taki sam typ deflektora?

Nie – kształt, wymiary i materiał deflektora różnią się między markami i modelami, dlatego część zamawiana „na oko” rzadko pasuje idealnie. Zawsze warto podać sprzedawcy dokładny model i rocznik pieca, a w razie wątpliwości skonsultować dobór z serwisem producenta lub kominiarzem.

Treść ma charakter poradnikowy i nie zastępuje konsultacji z uprawnionym kominiarzem lub autoryzowanym serwisem producenta pieca, zwłaszcza w zakresie oceny bezpieczeństwa instalacji i doboru części zamiennych.

Źródła i literatura

1. Instytut Techniki Budowlanej (ITB) – wytyczne eksploatacji urządzeń grzewczych na paliwa stałe, 2023.
2. Polski Komitet Normalizacyjny – PN-EN 13240:2008 – Kominki na paliwo stałe – wymagania i badania.
3. Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1185 – wymagania Ecodesign dla ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe, 2015.
4. Cech Kominiarzy Polskich – zalecenia dotyczące bezpiecznej eksploatacji i przeglądów kominiarskich, 2022.