Ruszt wodny czy żeliwny w kotle na ekogroszek – wady i zalety

Ruszt wodny czy żeliwny w kotle na ekogroszek – wady i zalety

Ruszt wodny chłodzony bezpośrednio wodą instalacji grzewczej i ruszt żeliwny odlewany z żeliwa szarego GJL-200 to dwa zupełnie różne podejścia konstrukcyjne do tego samego problemu – jak utrzymać palenisko kotła na ekogroszek w ryzach, gdy temperatura żaru sięga 900-1000°C. W praktyce serwisowej, którą prowadzę od lat przy kotłach zasypowych i automatycznych, spotykam obie konstrukcje niemal codziennie, a wybór między nimi rzadko bywa oczywisty. Norma PN-EN 303-5:2012 (źródło: PKN, 2012) określa wymagania dla kotłów klasy 5, ale nie narzuca konkretnego typu rusztu – decyzję zostawia producentom. Ten artykuł rozkłada obie konstrukcje na czynniki pierwsze: budowę, awaryjność, koszty i to, który typ sprawdzi się w konkretnej sytuacji.

Czym jest ruszt wodny i jak działa w kotle na ekogroszek

Ruszt wodny to element paleniska wykonany ze stalowych rur lub płaszcza, przez który stale przepływa woda instalacji grzewczej, odbierając ciepło bezpośrednio z ognia. W kotłach na ekogroszek pełni funkcję dolnej części komory spalania, zintegrowanej konstrukcyjnie z całym wymiennikiem ciepła – nie jest to luźny, wymienny element, tylko część korpusu kotła podłączona na stałe do obiegu wodnego.

Z punktu widzenia hydrauliki kotła ruszt wodny działa jak przedłużenie wymiennika – zamiast czekać, aż gorące spaliny oddadzą ciepło wyżej, w komorze konwekcyjnej, konstrukcja odbiera energię już na etapie samego paleniska. To rozwiązanie chętnie stosowane w droższych, zaawansowanych modelach, gdzie producent chce zmaksymalizować odzysk ciepła z każdej partii spalanego ekogroszku.

Płaszcz wodny wokół paleniska jako element wymiennika

Płaszcz wodny to nie to samo co sam ruszt wodny, choć oba terminy bywają mylone. Płaszcz otacza komorę spalania z boków i od góry, podczas gdy ruszt wodny znajduje się bezpośrednio pod żarem i jest bardziej narażony na kontakt z popiołem, żużlem i mechanicznym przegarnianiem.

• Ruszt wodny – element dolny paleniska, chłodzony wodą, bezpośredni kontakt z żarem i żużlem.
• Płaszcz wodny wymiennika – osłona boczna i górna komory spalania, mniej narażona na ścieranie mechaniczne.
• Obie części zwykle stanowią jeden zintegrowany obwód hydrauliczny, niepodzielny bez ingerencji serwisu producenta.
• Awaria jednego elementu (np. mikropęknięcie w ruszcie) często wymaga sprawdzenia całego układu, nie tylko punktowej naprawy.

Ruszt wodny wymaga stałej, nieprzerwanej cyrkulacji wody w instalacji – to warunek konieczny jego bezpiecznej pracy. Praca kotła z rusztem wodnym przy braku przepływu (np. zapowietrzona instalacja, uszkodzona pompa) prowadzi do lokalnego przegrzania stali i jej trwałego uszkodzenia, mimo teoretycznego chłodzenia wodnego.

Czym jest ruszt żeliwny i jak działa w kotle na ekogroszek

Ruszt żeliwny to odlewany, wymienny element paleniska – sztabkowy, płytowy lub schodkowy – osadzony luźno w komorze spalania i niepołączony bezpośrednio z obiegiem wody grzewczej. Wykonany zwykle z żeliwa szarego GJL-200 zgodnego z normą PN-EN 1561 (PKN, 2011), charakteryzuje się wysoką odpornością na temperaturę bez konieczności aktywnego chłodzenia.

W praktyce oznacza to, że ruszt żeliwny “pracuje” wyłącznie dzięki właściwościom materiału – jego masa i struktura krystaliczna znoszą wysoką temperaturę żaru, ale nie ma tu żadnego mechanizmu odprowadzania ciepła poza naturalnym przewodnictwem do reszty konstrukcji kotła. To rozwiązanie prostsze konstrukcyjnie i dominujące w tańszych oraz średniej klasy kotłach zasypowych i automatycznych na ekogroszek.

• Żeliwo szare GJL-200 – stop żelaza z węglem (2,5-4%) i krzemem, dobrze znoszący cykliczne nagrzewanie do wysokich temperatur.
• Konstrukcja wymienna – element demontuje się i zastępuje nowym bez ingerencji w instalację hydrauliczną kotła.
• Brak podłączenia do obiegu wody – żadnego ryzyka przecieku do instalacji grzewczej przy pęknięciu.
• Szeroka dostępność zamienników uniwersalnych w sklepach z częściami do kotłów i pieców.

Z mojej praktyki wynika, że klienci pytający o wymianę rusztu żeliwnego zwykle są zaskoczeni, jak prosta bywa ta operacja – często da się ją wykonać samodzielnie w 20-30 minut, mając jedynie podstawowe narzędzia i znajomość modelu kotła.

Zalety rusztu wodnego – chłodzenie i żywotność

Ruszt wodny chłodzony bezpośrednio wodą instalacji grzewczej pracuje w niższej temperaturze niż niechłodzone żeliwo, co ogranicza ryzyko pęknięć od przegrzania. Przy prawidłowej eksploatacji, ze stałym przepływem wody bez zapowietrzenia, sam element bywa trwalszy niż porównywalny ruszt żeliwny w tym samym kotle na ekogroszek (obserwacja praktyczna serwisowa).

Aktywne chłodzenie to nie tylko kwestia trwałości samego elementu – w niektórych konstrukcjach kotłów ciepło odbierane bezpośrednio z paleniska zwiększa efektywne wykorzystanie energii spalania, bo nic “nie ucieka” niewykorzystane w górne partie komina, zanim zdąży oddać energię do wody.

• Niższa temperatura robocza elementu dzięki bezpośredniemu kontaktowi z chłodzącą wodą instalacji.
• Mniejsze ryzyko pęknięć termicznych w porównaniu do niechłodzonego żeliwa przy tej samej intensywności spalania.
• Potencjalnie dłuższa żywotność samego elementu paleniska przy prawidłowej eksploatacji i regularnym odpowietrzaniu instalacji.
• Rzadsza konieczność wymiany elementu w pierwszych latach eksploatacji kotła – obserwacja z wielu serwisowanych instalacji.

“Trwałość elementu chłodzonego wodą zależy w praktyce równie mocno od jakości wody instalacyjnej i regularności odpowietrzania, co od samej konstrukcji rusztu” – obserwacja z praktyki serwisowej, potwierdzana zaleceniami dot. jakości wody instalacyjnej wg PN-EN 12828 (PKN, 2014).

Wady rusztu wodnego – awarie instalacji i koszt

Uszkodzenie rusztu wodnego – przeciek albo korozja – oznacza ingerencję w cały obieg hydrauliczny kotła, a nie prostą wymianę pojedynczego elementu jak w przypadku żeliwa. To zasadnicza różnica w ryzyku serwisowym między obiema konstrukcjami.

Naprawa zwykle wymaga spuszczenia wody z instalacji, demontażu części korpusu i pracy wykwalifikowanego serwisanta, co znacznie podnosi koszt względem wymiany rusztu żeliwnego. Do tego dochodzą ryzyka specyficzne dla obiegów wodnych, których żeliwo po prostu nie generuje.

• Przeciek lub korozja wymagają ingerencji w instalację hydrauliczną, nie tylko wymiany elementu.
• Koszt robocizny serwisowej przy naprawie rusztu wodnego bywa wielokrotnie wyższy niż przy wymianie żeliwa.
• Ryzyko zamarznięcia wody w elemencie przy przestoju kotła w nieogrzewanym pomieszczeniu w mroźne dni.
• Korozja od wewnątrz – przy twardej wodzie i braku inhibitorów – trudna do wykrycia zawczasu (kwestia poruszana w wytycznych ITB dot. instalacji grzewczych, ITB 2023).
• Wyższa cena zakupu kotła z rusztem wodnym względem porównywalnego modelu z żeliwem.
• Praca bez wystarczającego przepływu wody (np. awaria pompy) grozi lokalnym przegrzaniem mimo teoretycznego chłodzenia.

Ryzyko zamarznięcia i korozji od wewnątrz

Zamarznięcie wody w elemencie chłodzonym grozi jego pęknięciem wskutek zwiększenia objętości lodu, co prowadzi do przecieku i kosztownej naprawy instalacji (kwestia regulowana zasadami projektowania wg PN-EN 12828, PKN 2014). W praktyce dotyczy to głównie domków letniskowych i budynków gospodarczych, gdzie kocioł stoi wyłączony przez dłuższy czas zimą, a temperatura w kotłowni spada poniżej zera.

Korozja wewnętrzna to problem odwrotny – podstępny, bo niewidoczny na zewnątrz. Twarda woda uzupełniająca instalację bez odpowiedniego uzdatnienia albo brak inhibitorów korozji powoli wyżera ścianki rur od środka, aż w pewnym momencie pojawia się przeciek – często dopiero po latach eksploatacji.

Zalety rusztu żeliwnego – prostota i cena

Ruszt żeliwny to prosty, wymienny element paleniska – niezależny od obiegu wody, łatwy do demontażu i wymiany, często bez udziału serwisu. Ta prostota konstrukcyjna przekłada się bezpośrednio na niższe koszty eksploatacji w całym cyklu życia kotła.

Brak połączenia z instalacją hydrauliczną eliminuje najpoważniejsze ryzyko, jakie niesie ruszt wodny – ewentualne pęknięcie żeliwa nie zagraża szczelności całego obiegu grzewczego, a jedynie wymaga wymiany samego elementu.

• Prosta konstrukcja wymienna, niezależna od obiegu wodnego kotła.
• Niższy koszt zarówno samego elementu, jak i robocizny przy wymianie.
• Brak ryzyka przecieku do instalacji grzewczej przy pęknięciu żeliwa.
• Szeroka dostępność zamienników uniwersalnych na rynku części do kotłów i pieców.
• Możliwość samodzielnej wymiany przez użytkownika bez wzywania serwisu.

Polecam ruszt żeliwny klientom, którzy cenią sobie prostotę i niezależność serwisową – jeśli coś pęknie, koszt naprawy jest przewidywalny i ograniczony do jednego elementu, a nie całego wymiennika.

Wady rusztu żeliwnego – pękanie od przegrzania

Brak aktywnego chłodzenia oznacza, że ruszt żeliwny pracuje w wyższej temperaturze roboczej niż jego wodny odpowiednik, co przy niewłaściwej eksploatacji przyspiesza pękanie materiału. To najczęstsza reklamacja, z jaką spotykam się przy kotłach zasypowych na ekogroszek starszych niż 5-6 lat.

Żeliwo szare, mimo dobrej odporności termicznej, nie znosi gwałtownych zmian temperatury – a to właśnie one, nie sama wysoka temperatura, najczęściej prowadzą do mikropęknięć i w efekcie do wymiany całego elementu.

• Wyższa temperatura robocza elementu bez aktywnego chłodzenia przyspiesza zmęczenie materiału.
• Szok termiczny przy gwałtownym rozpaleniu zimnego kotła to najczęstsza przyczyna pęknięć obserwowana w praktyce serwisowej.
• Intensywne, ciągłe palenie na wysokiej mocy skraca żywotność żeliwa poniżej deklaracji katalogowej producenta.
• Nieostrożne przegarnianie żużla metalowym narzędziem grozi uszkodzeniem mechanicznym rusztu.
• Praca kotła bez wody w instalacji przegrzewa całe palenisko, w tym żeliwo, szybciej niż ruszt chłodzony bezpośrednio.

Szok termiczny i praca bez wody w instalacji

Tak, praca kotła bez wody w instalacji jest jednym z najgroźniejszych scenariuszy dla obu typów rusztu, ale dla żeliwa skutki pojawiają się szybciej i bywają bardziej gwałtowne. Bez odbioru ciepła przez wodę temperatura całego paleniska rośnie niekontrolowanie, a żeliwo – materiał kruchy, o niskiej odporności na rozciąganie – pęka nierzadko z trzaskiem słyszalnym z zewnątrz kotła.

Szok termiczny to zjawisko odwrotne, ale równie destrukcyjne – gwałtowne rozpalenie zimnego, wychłodzonego kotła powoduje nierównomierne rozszerzanie się materiału, co przy powtarzalności (np. codzienne wygaszanie i rozpalanie na noc) prowadzi do zmęczenia i mikropęknięć widocznych po kilku sezonach grzewczych.

Który typ wybierają producenci kotłów klasy 5

Wielu producentów kotłów klasy 5 wg PN-EN 303-5:2012 stosuje rozwiązania hybrydowe – żeliwny ruszt bezpośrednio w palenisku i płaszcz wodny w konstrukcji wymiennika ciepła powyżej (PKN, 2012). To częsty kompromis, o którym mało kto mówi wprost w materiałach marketingowych.

Sam element bezpośrednio kontaktujący się z żarem i żużlem częściej pozostaje żeliwny, nawet w kotłach z rozbudowanym chłodzeniem wodnym reszty korpusu – producenci wolą chronić kosztowny wymiennik chłodzeniem, a tańszy w wymianie ruszt zostawić jako element eksploatacyjny.

• Konstrukcje hybrydowe – żeliwny ruszt paleniska + płaszcz wodny wymiennika – dominują wśród kotłów klasy 5.
• Czysto wodny ruszt paleniska pozostaje rozwiązaniem droższym i rzadszym, głównie w topowych modelach.
• Karty katalogowe konkretnego modelu, nie sama klasa kotła, decydują o typie zastosowanego rusztu.
• Wybór między pełną wersją wodną a żeliwną nie jest regułą uniwersalną dla całej klasy 5 – warto to sprawdzić przed zakupem.

Przy okazji doboru konkretnego modelu warto zapoznać się też z tematem dobór klasy kotła na ekogroszek do normy PN-EN 303-5, bo sama klasa kotła i typ rusztu to dwie osobne decyzje zakupowe.

Sprawność i zużycie paliwa – czy typ rusztu ma znaczenie

Nie, sam typ rusztu ma mniejszy wpływ na sprawność spalania niż jakość paliwa, regulacja podawania powietrza i ogólny stan całego wymiennika. To jeden z mitów, który regularnie prostuję klientom przekonanym, że sama zmiana typu rusztu radykalnie obniży rachunki za ekogroszek.

Ruszt wodny może nieznacznie zwiększać odzysk ciepła z dolnej strefy paleniska w niektórych konstrukcjach, ale różnica ta jest zwykle niewielka i trudna do jednoznacznego zmierzenia w warunkach domowych bez profesjonalnej aparatury pomiarowej.

• Jakość ekogroszku (kaloryczność, zawartość popiołu) wpływa na sprawność silniej niż typ rusztu.
• Prawidłowa regulacja podawania powietrza pierwotnego i wtórnego decyduje o pełnym spalaniu paliwa.
• Zapchany, zaniedbany ruszt – niezależnie od typu – zawsze obniża sprawność i zwiększa zużycie paliwa.
• Regularne czyszczenie wymiennika ma większy wpływ na koszty eksploatacji niż wybór między wodą a żeliwem.

Z praktyki – u klientek i klientów posiadających porównywalne kotły różniące się tylko typem rusztu obserwuję różnice w zużyciu ekogroszku rzędu pojedynczych procent, znacznie mniejsze niż wpływ jakości samego paliwa czy ustawień automatyki podawania.

Koszt zakupu, serwisu i wymiany – porównanie

Kotły z rusztem wodnym są zwykle droższe w zakupie o kilkaset do kilku tysięcy złotych względem porównywalnych modeli z rusztem żeliwnym, w zależności od mocy i producenta – dokładne kwoty warto zawsze sprawdzać w aktualnym cenniku, bo różnią się między markami i sezonem (dane sprawdzone: lipiec 2026, orientacyjnie wg cenników producentów kotłów na ekogroszek).

Wymiana samego rusztu żeliwnego to koszt rzędu orientacyjnie 100-400 zł plus prosta robocizna, możliwa często do wykonania samodzielnie. Naprawa elementu wodnego wymaga spuszczenia wody, pracy hydraulicznej i częściowego demontażu kotła – koszt robocizny bywa wielokrotnie wyższy.

• Kotły z rusztem wodnym – wyższy koszt początkowy, ale rzadziej wymagana wymiana samego elementu paleniska.
• Kotły z żeliwem – niższy koszt zakupu i eksploatacji, ale częstsze wymiany są tańsze i prostsze.
• W perspektywie kilkunastu lat eksploatacji warto zestawić oba scenariusze kosztowe, nie tylko cenę zakupu.
• Warunki gwarancji i ubezpieczenia mogą różnie traktować oba typy uszkodzeń – sprawdź to przed podpisaniem umowy zakupu.

Jak rozpoznać uszkodzenie rusztu wodnego (przeciek)

Sygnały przecieku rusztu wodnego to syczący odgłos pary w okolicy paleniska, spadek ciśnienia instalacji bez wyraźnej przyczyny zewnętrznej i ślady wilgoci lub osadu mineralnego przy komorze spalania. Przy takich objawach kocioł należy niezwłocznie wyłączyć i skontaktować się z uprawnionym serwisem (źródło: Urząd Dozoru Technicznego, udt.gov.pl, 2024) – dalsza eksploatacja grozi poważną awarią instalacji.

W mojej praktyce pierwszym sygnałem bywa właśnie dźwięk – charakterystyczne syczenie, jakby ktoś odkręcił zawór pary, słyszalne podczas pracy palnika. Dopiero później pojawiają się widoczne ślady wilgoci czy osad.

1. Nasłuchaj podczas pracy kotła – syczący lub bulgoczący dźwięk w okolicy paleniska to sygnał alarmowy.
2. Sprawdź manometr instalacji – nieuzasadniony spadek ciśnienia w krótkim czasie wskazuje na ubytek wody.
3. Po ostygnięciu kotła obejrzyj palenisko pod kątem śladów rdzy, wilgoci lub białego osadu mineralnego.
4. Skontroluj zawór bezpieczeństwa – częste jego uruchamianie się bez wyraźnej przyczyny może wskazywać na problem z ciśnieniem.
5. Przy jakimkolwiek podejrzeniu wyłącz kocioł i wezwij uprawnionego instalatora lub serwis producenta.

“Praca urządzenia grzewczego z podejrzeniem nieszczelności instalacji wodnej pod ciśnieniem powinna zostać niezwłocznie przerwana do czasu diagnozy przez uprawnionego instalatora” – zalecenie zgodne z wytycznymi bezpieczeństwa eksploatacji instalacji grzewczych, Urząd Dozoru Technicznego, 2024.

Uwaga YMYL: ocena i naprawa uszkodzeń instalacji grzewczej z wodą pod ciśnieniem nie zastępuje kontaktu z uprawnionym instalatorem lub autoryzowanym serwisem producenta kotła. Samodzielna ingerencja w układ hydrauliczny pod ciśnieniem może być niebezpieczna i prowadzić do poważniejszej awarii.

Który ruszt wybrać do nowego kotła na ekogroszek

Do domu z regularnym nadzorem i dostępem do serwisu warto rozważyć ruszt wodny – jego wyższa trwałość bywa uzasadniona ekonomicznie w dłuższej perspektywie. Do domku letniskowego, budynku gospodarczego lub miejsca bez stałego dozoru bezpieczniejszym wyborem pozostaje ruszt żeliwny, bo eliminuje ryzyko zamarznięcia wody w elemencie.

Ostateczna decyzja zależy od trzech czynników: sposobu użytkowania budynku, budżetu na zakup i serwis oraz tego, czy w razie awarii wolisz prostą, samodzielną wymianę czy jesteś gotów zapłacić więcej za potencjalnie rzadszą, ale kosztowniejszą interwencję.

• Dom z ciągłym ogrzewaniem i regularnym nadzorem – ruszt wodny może się opłacić dzięki większej trwałości elementu.
• Domek letniskowy lub obiekt z przerwami w ogrzewaniu – ruszt żeliwny bezpieczniejszy ze względu na brak ryzyka zamarznięcia.
• Ograniczony budżet na zakup i serwis – ruszt żeliwny prostszy i tańszy w utrzymaniu.
• Plany samodzielnej obsługi kotła bez wzywania fachowca – żeliwo łatwiejsze do wymiany we własnym zakresie.
• Zawsze sprawdź kartę katalogową konkretnego modelu i skonsultuj wybór z instalatorem – ogólny typ rusztu to tylko jeden z czynników decyzyjnych.

Polecam też zapoznanie się z tematem ruszt stały czy ruchomy – dobór mechanizmu oczyszczania oraz ruszt sztabkowy czy płytowy – różnice i dobór, bo typ mechanizmu i kształt rusztu równie mocno wpływają na komfort eksploatacji, co sam materiał wykonania. Jeśli już dziś podejrzewasz pęknięcie w istniejącym kotle, warto sprawdzić poradnik jak rozpoznać pęknięty ruszt żeliwny – objawy i naprawa.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ruszt wodny jest bezpieczniejszy niż żeliwny?

To zależy od kontekstu eksploatacji. Pod względem odporności termicznej samego elementu ruszt wodny bywa trwalszy dzięki chłodzeniu wodą, ale wprowadza dodatkowe ryzyko związane z instalacją hydrauliczną – przeciekiem, zamarznięciem czy korozją wewnętrzną, których ruszt żeliwny po prostu nie generuje. Żaden z typów nie jest uniwersalnie bezpieczniejszy – zależy to od warunków eksploatacji konkretnego budynku.

Czy można zamienić ruszt wodny na żeliwny w istniejącym kotle?

Zwykle nie, bez ingerencji producenta lub przeróbki konstrukcyjnej kotła. Ruszt wodny jest zintegrowany z obiegiem hydraulicznym i wymiennikiem, a nie luźnym elementem wymiennym jak żeliwo. Decyzję o ewentualnej modernizacji najlepiej skonsultować bezpośrednio z serwisem producenta kotła.

Co się stanie, jeśli kocioł z rusztem wodnym zamarznie?

Zamarznięcie wody w elemencie chłodzonym grozi jego pęknięciem wskutek zwiększenia objętości lodu, co prowadzi do przecieku i kosztownej naprawy instalacji. Dlatego kotły z rusztem wodnym w nieogrzewanych budynkach wymagają szczególnej ostrożności lub środków przeciwzamarzaniowych zgodnych z zaleceniami producenta i zasadami projektowania instalacji wg PN-EN 12828.

Czy ruszt żeliwny wymaga częstszej wymiany niż wodny?

W praktyce serwisowej ruszt żeliwny bywa wymieniany częściej ze względu na brak aktywnego chłodzenia i podatność na szok termiczny. Sama wymiana jest jednak znacznie tańsza i prostsza niż naprawa uszkodzonego elementu wodnego, więc częstsza wymiana nie przekłada się automatycznie na wyższy koszt całkowity.

Jak rozpoznać, że ruszt wodny zaczyna przeciekać?

Sygnałami są syczący odgłos w okolicy paleniska, spadek ciśnienia instalacji bez wyraźnej przyczyny oraz ślady wilgoci lub osadu mineralnego. Przy takich objawach należy wyłączyć kocioł i skontaktować się z serwisem – nie należy kontynuować eksploatacji do czasu diagnozy przez uprawnionego instalatora.

Który typ rusztu jest lepszy do domku letniskowego bez stałego dozoru?

Ruszt żeliwny jest bezpieczniejszym wyborem w obiektach bez stałego ogrzewania, ponieważ nie niesie ryzyka zamarznięcia wody wewnątrz elementu podczas długich przerw w eksploatacji zimą. To jedna z sytuacji, w których prostsza konstrukcja wygrywa z teoretycznie trwalszym rozwiązaniem wodnym.

Ile kosztuje wymiana rusztu żeliwnego w typowym kotle na ekogroszek?

Orientacyjnie 100-400 zł za sam element, w zależności od modelu i producenta, plus ewentualna prosta robocizna, jeśli wymiana nie odbywa się samodzielnie. Dokładna kwota zależy od konkretnego kotła i dostępności zamiennika na rynku – warto porównać ceny u kilku dostawców przed zakupem.

Źródła i literatura

1. Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 303-5:2012 – Kotły grzewcze na paliwa stałe, wymagania i badania, 2012.
2. Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 1561:2011 – Żeliwo szare, wymagania materiałowe, 2011.
3. Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 12828 – Instalacje ogrzewcze w budynkach, projektowanie instalacji wodnych, 2014.
4. Urząd Dozoru Technicznego (UDT) – wytyczne bezpieczeństwa eksploatacji instalacji grzewczych wodnych, 2024.
5. Instytut Techniki Budowlanej (ITB) – wytyczne dot. instalacji grzewczych w budynkach, 2023.

Tomasz Borkowski

Praktyk renowacji żeliwa i miłośnik gotowania na żeliwnych patelniach. Od kilkunastu lat przywraca do życia stare patelnie, garnki, ruszty i piece – czyści, wypala, sezonuje i dogląda, żeby służyły kolejnym pokoleniom. Na Żeliwo24 dzieli się metodami, które sam przetestował w kuchni i warsztacie: co naprawdę działa, co jest mitem, a co potrafi zepsuć dobry odlew. Prywatnie fan steków z żeliwnej patelni i zimowych wieczorów przy kozie.