Gęsiarka żeliwna – co to jest i do czego służy?

Czym jest gęsiarka i skąd wzięła się jej nazwa?

Gęsiarka to owalne naczynie żeliwne z grubym dnem i szczelnie dopasowaną pokrywą, przeznaczone przede wszystkim do pieczenia całego drobiu. Nazwa wzięła się wprost z tradycyjnego zastosowania – pieczenia gęsi, zwłaszcza w okolicach 11 listopada, kiedy w Polsce obchodzi się Marcinki i na stołach króluje gęsina. W praktyce kulinarnej, którą obserwuję od lat wśród klientów szukających naczyń żeliwnych, gęsiarka dawno przestała być sprzętem jednosezonowym.

Historycznie gęsiarki stanowiły standardowe wyposażenie kuchni dworskich oraz wiejskich pieców kaflowych, gdzie grube żeliwo doskonale współpracowało z długim, powolnym żarem paleniska. Dziś trafiają do nowoczesnych kuchni z piekarnikiem elektrycznym czy indukcją, zachowując swoją pierwotną funkcję, ale zyskując nowe zastosowania. Z mojej praktyki wynika, że osoby kupujące gęsiarkę rzadko ograniczają jej użycie do jednego dania rocznie – naczynie to sprawdza się równie dobrze przy duszeniu żeberek czy pieczeniu chleba.

• Owalny kształt – odróżnia gęsiarkę od okrągłego kociołka (cocotte) i prostokątnej brytfanny żeliwnej, dopasowując się do wydłużonej tuszki ptaka.
• Grube żeliwne dno – typowo 4-6 mm, zapewniające powolne, równomierne nagrzewanie bez punktowego przypalania.
• Szczelna pokrywa – kluczowa dla efektu samo-polewania mięsa skraplającą się parą.
• Pochodzenie nazwy – bezpośrednie powiązanie z tradycją pieczenia gęsi na Marcinki, popularną w Polsce, Niemczech i Skandynawii.
• Uniwersalność – mimo nazwy naczynie od dawna wykracza poza gęsinę, obejmując kaczkę, indyka, a nawet dania jednogarnkowe.

Gęsiarka to owalne, żeliwne naczynie z grubym dnem i szczelną pokrywą, tradycyjnie przeznaczone do pieczenia całych ptaków, zwłaszcza gęsi na Marcinki. Nazwa pochodzi od jej pierwotnego zastosowania, choć dziś sprawdza się także do duszenia mięs, gulaszy oraz pieczenia chleba na zakwasie w piekarniku domowym.

Budowa gęsiarki żeliwnej – kształt, pokrywa, uchwyty

Gęsiarka żeliwna wyróżnia się trzema elementami konstrukcyjnymi, które decydują o jej funkcjonalności: wydłużonym owalnym korpusem, ciężką pokrywą z systemem skraplania oraz solidnymi uchwytami odpornymi na wysoką temperaturę. Każdy z tych elementów odpowiada za inny etap pieczenia – od równomiernego rozprowadzenia ciepła po utrzymanie wilgotności mięsa bez potrzeby ciągłego podlewania.

Owalny kształt i jego funkcja przy dużym drobiu

Korpus gęsiarki jest zaprojektowany pod wydłużoną sylwetkę tuszki – w przeciwieństwie do okrągłego cocotte, który lepiej sprawdza się przy zwartych kawałkach mięsa czy chlebie o regularnym kształcie. Dzięki temu gęś lub kaczka mieści się swobodnie, bez konieczności podwijania nóg czy ściskania piersi, co wpływa na równomierność pieczenia. W mojej ocenie to właśnie geometria, a nie sam materiał, odróżnia gęsiarkę od pokrewnych naczyń żeliwnych na rynku.

Pokrywa dopasowana – obieg pary i skraplanie

Szczelnie dopasowana pokrywa gęsiarki tworzy zamknięty obieg pary wodnej – unosząca się z mięsa wilgoć skrapla się na chropowatej, często żeberkowanej wewnętrznej stronie wieka i spływa z powrotem na potrawę. Ten mechanizm, znany jako samo-polewanie, ogranicza konieczność ręcznego podlewania sosem co 15-20 minut, typowego przy pieczeniu w otwartej brytfannie. Modele emaliowane (kolorowa powłoka ceramiczna nakładana na żeliwo) i surowe (czarne, wymagające wypalenia i natłuszczania) różnią się głównie wykończeniem wnętrza, natomiast zasada działania pokrywy pozostaje identyczna w obu wariantach.

• Uchwyty boczne – żeliwne lub wzmocnione stalą, projektowane do chwytania w grubych rękawicach kuchennych przy temperaturach powyżej 200°C.
• Pokrywa z kolcami skraplającymi – typowa dla marek premium, zwiększa powierzchnię kondensacji pary.
• Waga pustego naczynia – od około 4 kg w mniejszych modelach do nawet 10 kg w największych gęsiarkach rodzinnych.
• Wykończenie emaliowane – nie wymaga sezonowania, łatwiejsze w codziennym czyszczeniu.
• Wykończenie surowe – wymaga regularnego natłuszczania, ale lepiej znosi bardzo wysokie temperatury i szok termiczny.

„Emaliowanie żeliwa pozwoliło połączyć trwałość tradycyjnego materiału z higieniczną, łatwą w czyszczeniu powierzchnią – to podejście, które marka wdrażała przemysłowo od 1925 roku” – Le Creuset, historia technologii emaliowania żeliwa, lecreuset.pl/o-marce, 1925.

Do czego służy gęsiarka – zastosowania w kuchni

Gęsiarka służy przede wszystkim do pieczenia całych ptaków – gęsi, kaczek i mniejszych indyków – ale jej realne zastosowanie w kuchni jest znacznie szersze. Grube żeliwne ścianki i szczelna pokrywa czynią z niej naczynie uniwersalne, przydatne zarówno do duszenia mięs w niskiej temperaturze, jak i pieczenia pieczywa czy przygotowywania dań jednogarnkowych na kuchence i w piekarniku.

Pieczenie gęsi i kaczki w gęsiarce

Podstawowe zastosowanie gęsiarki to oczywiście pieczenie gęsi (typowo 4-5 kg) lub kaczki (2-3 kg), gdzie długi czas obróbki – często 3-4 godziny w temperaturze 160-180°C – wymaga stabilnego, równomiernego ciepła. Z praktyki wynika, że przy tak długim procesie cienka blacha po prostu nie radzi sobie równie dobrze – miejscowo się przypala, podczas gdy grube żeliwo utrzymuje jednolitą temperaturę przez cały czas pieczenia. Mniejsze ptaki, jak przepiórki czy kurczak, również można przygotować w gęsiarce, choć wtedy naczynie bywa nieco przewymiarowane.

Duszenie mięs i warzyw w gęsiarce

Gęsiarka doskonale sprawdza się do duszenia dużych kawałków mięsa – golonki, karkówki czy żeberek – w niskiej temperaturze przez wiele godzin, często 3-6 w zależności od wielkości kawałka. Owalny kształt pozwala ułożyć nawet nieforemne kawałki mięsa razem z warzywami korzennymi, bez konieczności ich krojenia na mniejsze porcje.

• Golonka duszona – 3-4 godziny w temperaturze około 150°C, z warzywami i piwem lub bulionem jako bazą.
• Żeberka wieprzowe – niska temperatura (140-150°C) i długi czas (4-5 godzin) dają efekt mięsa odchodzącego od kości.
• Gulasze i bigos – można zacząć od obsmażania na płycie, a dokończyć pod przykryciem w piekarniku bez przekładania potrawy.
• Warzywa korzenne – marchew, pietruszka i cebula duszone razem z mięsem przejmują jego aromat i sos.

Pieczenie chleba na zakwasie w gęsiarce

Gruby żeliwny korpus gęsiarki działa podobnie jak profesjonalny piec chlebowy – akumuluje ciepło i utrzymuje wilgoć wewnątrz naczynia, co sprzyja metodzie no-knead popularnej wśród domowych piekarzy. Bochenek pieczony pod przykryciem przez pierwsze 20-30 minut zyskuje chrupiącą skórkę porównywalną z pieczywem z pieca opalanego drewnem. To zastosowanie, o które klienci pytają mnie coraz częściej – gęsiarka kupiona „na jedną gęś w roku” staje się w wielu domach codziennym naczyniem do wypieku pieczywa.

Dlaczego żeliwo sprawdza się w gęsiarce lepiej niż inne materiały?

Żeliwo ma dużą masę termiczną, dzięki czemu równomiernie akumuluje i oddaje ciepło podczas długiego pieczenia, ograniczając ryzyko przypalenia. W odróżnieniu od cienkiej blachy nie odkształca się w wysokiej temperaturze, a grube dno pozwala obsmażać na kuchence i dokończyć danie w piekarniku bez przekładania potrawy do innego naczynia (źródło: Instytut Odlewnictwa w Krakowie, 2022).

Stabilność temperatury a otwieranie piekarnika

Duża masa termiczna żeliwa oznacza, że naczynie utrzymuje stabilną temperaturę nawet po otwarciu drzwiczek piekarnika w celu polania mięsa sosem czy sprawdzenia stopnia upieczenia. W przypadku cienkościennej blachy każde otwarcie piekarnika powoduje gwałtowny spadek temperatury całego naczynia, co wydłuża czas pieczenia i pogarsza jego równomierność. Dodanie zimnych składników – na przykład warzyw prosto z lodówki – również mniej zaburza temperaturę żeliwnego korpusu niż w przypadku lżejszych naczyń.

Odporność na odkształcenia i uniwersalność źródeł ciepła

W przeciwieństwie do cienkiej blachy aluminiowej żeliwo nie odkształca się przy wysokiej temperaturze, co ma znaczenie zwłaszcza przy modelach bez emalii, poddawanych regularnym cyklom mocnego wygrzewania. Grube dno pozwala rozpocząć obsmażanie mięsa bezpośrednio na płycie gazowej lub indukcyjnej, a następnie przenieść całe naczynie do piekarnika – bez przekładania potrawy, co ogranicza utratę soków i skraca czas przygotowania posiłku.

• Akumulacja ciepła – żeliwo nagrzewa się wolniej niż aluminium, ale znacznie dłużej utrzymuje temperaturę po zdjęciu z ognia.
• Odporność mechaniczna – grube ścianki nie wyginają się i nie tracą płaskości dna jak cienka blacha po latach użytkowania.
• Kompatybilność źródeł ciepła – płyta gazowa, elektryczna, indukcyjna oraz piekarnik, bez ograniczeń typowych dla naczyń z powłokami nieprzywierającymi wrażliwymi na wysoką temperaturę.
• Krótkie porównanie z aluminium i stalą nierdzewną – pełne zestawienie zalet i wad każdego materiału znajdziesz w artykule gęsiarka żeliwna czy aluminiowa – porównanie.

Jak wybrać odpowiedni rozmiar gęsiarki?

Do przeciętnej gęsi o wadze 4-5 kg potrzebna jest gęsiarka o pojemności minimum 6-8 litrów i długości około 38-42 cm. Do kaczki lub mniejszego drobiu wystarczy model o pojemności 4-5 litrów, natomiast osoby przygotowujące duże przyjęcia rodzinne powinny rozważyć warianty powyżej 10 litrów.

Ile miejsca zajmuje gęsiarka w piekarniku?

Zanim zdecydujesz się na konkretny model, warto zmierzyć wnętrze własnego piekarnika – szczególnie istotna jest długość gęsiarki oraz jej wysokość z założoną pokrywą, ponieważ niektóre kompaktowe piekarniki nie pomieszczą naczynia o długości powyżej 40 cm. Z doświadczenia wynika, że warto zostawić przynajmniej 2-3 cm luzu z każdej strony, by zapewnić swobodny obieg gorącego powietrza wokół naczynia.

Waga pustej gęsiarki a codzienna obsługa

Cięższe modele, nawet 8-10 kg wagi własnej, wymagają solidnego blatu kuchennego i szczególnej ostrożności przy przenoszeniu, zwłaszcza gdy naczynie jest gorące i wypełnione sokiem z pieczeni. Osobom z problemami ze stawami lub kręgosłupem polecam przymierzenie się do konkretnego modelu w sklepie stacjonarnym przed zakupem – różnica między 6 a 9 kg robi realną różnicę przy codziennym użytkowaniu.

• Gęś 4-5 kg – gęsiarka 6-8 litrów, długość 38-42 cm.
• Kaczka 2-3 kg – gęsiarka 4-5 litrów, długość 32-36 cm.
• Duże przyjęcie, indyk lub dwie kaczki – gęsiarka powyżej 10 litrów, długość powyżej 44 cm.
• Rezerwa na sos i warzywa – lepiej wybrać model nieco większy niż zbyt ciasny, bo utrudnia to swobodne polewanie mięsa.

Pierwsze użycie – wypalanie i sezonowanie gęsiarki żeliwnej

Modele emaliowane nie wymagają wypalania – wystarczy dokładne umycie w ciepłej wodzie z płynem do naczyń i pierwsze użycie zgodnie z instrukcją producenta. Surowe żeliwo trzeba jednak wysezonować przed kontaktem z jedzeniem, co polega na naniesieniu cienkiej warstwy oleju o wysokiej temperaturze dymienia i wygrzaniu naczynia w piekarniku w temperaturze około 200°C przez godzinę.

Jak przebiega proces sezonowania krok po kroku?

1. Umyj nowe naczynie ciepłą wodą z niewielką ilością płynu do naczyń, dokładnie osusz.
2. Nałóż cienką warstwę oleju rzepakowego lub innego o wysokiej temperaturze dymienia na całą wewnętrzną powierzchnię.
3. Wstaw odwrócone naczynie (lub z pokrywą lekko uchyloną) do piekarnika nagrzanego do około 200°C na 60 minut.
4. Odstaw do naturalnego wystygnięcia wewnątrz piekarnika, unikając gwałtownej zmiany temperatury.
5. Powtórz cały proces 2-3 razy przed pierwszym gotowaniem tłustej potrawy, by warstwa ochronna dobrze się związała z powierzchnią.

Dlaczego warto zacząć od tłustego mięsa?

Pierwsze pieczenie w nowej gęsiarce najlepiej zaplanować z tłustym mięsem – najlepiej właśnie z gęsią, która naturalnie natłuszcza powierzchnię naczynia podczas długiego pieczenia. Nieprawidłowe sezonowanie to najczęstsza przyczyna przywierania potraw i pojawiania się rdzy na nowej gęsiarce, dlatego nie warto skracać tego etapu, licząc na „docieranie się” naczynia przy okazji zwykłego gotowania.

Więcej o samej technice wypalania znajdziesz w artykule jak wypalić patelnię żeliwną przed pierwszym użyciem, gdzie opisuję identyczny mechanizm na przykładzie mniejszego naczynia.

Pielęgnacja i czyszczenie gęsiarki żeliwnej

Gęsiarkę żeliwną należy myć ręcznie, nigdy w zmywarce – agresywne detergenty i wysoka temperatura mycia niszczą warstwę sezonowania na surowym żeliwie lub z czasem matowią emalię. To jedna z podstawowych zasad, które powtarzam klientom przy każdym zakupie, niezależnie od marki naczynia.

Jak usunąć przypalone resztki bez uszkodzenia naczynia?

Przypalone resztki jedzenia najlepiej usunąć poprzez namoczenie naczynia w ciepłej wodzie przez 20-30 minut, a następnie delikatne szorowanie miękką szczotką lub gąbką. Na emalii należy bezwzględnie unikać ostrych szczotek metalowych i druciaków, które rysują powierzchnię i tworzą mikropęknięcia sprzyjające dalszemu przywieraniu jedzenia.

Codzienna pielęgnacja żeliwa surowego vs emaliowanego

Surowe żeliwo należy dokładnie wysuszyć zaraz po umyciu i lekko naoliwić cienką warstwą tłuszczu, by zapobiec powstawaniu rdzy – wilgoć pozostawiona na powierzchni przez kilka godzin potrafi zainicjować proces korozji, zwłaszcza w wilgotnym klimacie. Gęsiarki emaliowane są pod tym względem bardziej wybaczające i odporne na wilgoć, ale za to wrażliwe na szok termiczny – gwałtowna zmiana temperatury, na przykład wstawienie gorącego naczynia pod zimną wodę, może spowodować pęknięcia powłoki.

• Mycie ręczne – zawsze, bez wyjątków, niezależnie od wykończenia naczynia.
• Suszenie natychmiast po myciu – szczególnie ważne przy żeliwie surowym, by uniknąć rdzy.
• Naoliwianie po każdym myciu – cienka warstwa tłuszczu na powierzchni surowego żeliwa.
• Unikanie szoku termicznego – nie wstawiaj gorącej gęsiarki emaliowanej pod zimną wodę.
• Namaczanie zamiast szorowania – przy przypalonych resztkach najpierw namocz, potem czyść delikatnie.

Jeśli mimo starannej pielęgnacji na powierzchni pojawi się rdza, warto sięgnąć po poradnik jak usunąć rdzę z naczynia żeliwnego – opisany tam proces działa identycznie w przypadku gęsiarek, patelni i kociołków. Regularna pielęgnacja pozwala użytkować gęsiarkę żeliwną przez dekady, często międzypokoleniowo, co czyni ją jedną z niewielu inwestycji kuchennych, które realnie się zwracają w perspektywie dziesięcioleci. Szerzej o codziennych nawykach piszę też w tekście pielęgnacja garnków żeliwnych na co dzień.

Ile kosztuje gęsiarka żeliwna i jakie marki wybrać?

Ceny gęsiarek żeliwnych wahają się zwykle od kilkuset złotych za modele surowe po ponad tysiąc złotych za marki premium z emalią – dokładne widełki cenowe zależą od sezonu i dostępności modeli, dlatego przed zakupem warto sprawdzić aktualne oferty w kilku sklepach (dane orientacyjne, do zweryfikowania na bieżąco w porównywarkach cen).

Które marki gęsiarek są najbardziej rozpoznawalne?

Na rynku funkcjonuje kilka rozpoznawalnych marek specjalizujących się w naczyniach żeliwnych, w tym Le Creuset, Staub, Skeppshult, Invicta oraz kilku krajowych producentów naczyń żeliwnych, oferujących zwykle tańsze modele surowe. Wybór konkretnej marki to często kwestia indywidualnych preferencji estetycznych i budżetu – żaden z tych producentów nie jest obiektywnie „najlepszy”, a decyzja powinna uwzględniać własne potrzeby kulinarne i częstotliwość użytkowania naczynia.

Na co zwrócić uwagę przy ocenie jakości wykonania?

Model surowy jest zazwyczaj tańszy, ale wymaga więcej regularnej pielęgnacji niż emaliowany, co warto uwzględnić już na etapie wyboru, jeśli nie masz czasu na systematyczne natłuszczanie naczynia. Przy ocenie jakości wykonania warto sprawdzić grubość dna oraz równość powierzchni odlewu – porowatość czy nierówności świadczą zwykle o gorszej jakości surowca lub niedopracowanym procesie odlewniczym. Naczynia kuchenne z żeliwa, w tym gęsiarki, podlegają wymaganiom ogólnym normy PN-EN 12983-1:2010, która określa podstawowe parametry jakościowe dla tej kategorii produktów (źródło: PN-EN 12983-1:2010).

• Grubość dna – minimum 4-6 mm dla dobrej akumulacji ciepła, cieńsze dno zwiększa ryzyko przypalania.
• Równość odlewu – brak widocznych porów i nierówności na powierzchni wewnętrznej i zewnętrznej.
• Dopasowanie pokrywy – szczelne przyleganie bez luzu, kluczowe dla efektu samo-polewania.
• Waga w relacji do pojemności – zbyt lekkie naczynie przy dużej pojemności może sygnalizować cieńsze ścianki.
• Gwarancja producenta – marki premium oferują zwykle wieloletnią, czasem dożywotnią gwarancję na wady odlewu.

Ceny i dostępność konkretnych modeli w sklepach zmieniają się sezonowo, zwłaszcza przed świętami Bożego Narodzenia i Marcinkami, kiedy popyt na gęsiarki rośnie, a niektóre modele bywają czasowo niedostępne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy gęsiarka żeliwna nadaje się na płytę indukcyjną?

Tak, żeliwo jest materiałem ferromagnetycznym i doskonale współpracuje z indukcją, nie wymagając żadnych dodatkowych adapterów. Warto jednak uważać na spory ciężar naczynia i unikać przesuwania go po szklanej płycie grzewczej, by nie porysować jej powierzchni podczas przenoszenia z jednego palnika na drugi.

Czy warto kupić gęsiarkę zamiast zwykłej brytfanny?

Tak, jeśli zależy ci na równomiernym pieczeniu i długim duszeniu – żeliwo znacznie lepiej trzyma temperaturę niż cienka blacha typowa dla zwykłych brytfann. Gęsiarka sprawdzi się też do pieczenia chleba i przygotowywania gulaszy, więc jej realne zastosowanie wykracza daleko poza samo pieczenie drobiu na jedną okazję w roku.

Czy gęsiarka emaliowana wymaga wypalania przed pierwszym użyciem?

Nie, powłoka emaliowana jest gotowa do użycia od razu po dokładnym umyciu ciepłą wodą z płynem do naczyń. Wypalania i regularnego natłuszczania wymaga wyłącznie żeliwo surowe, nieemaliowane, którego powierzchnia bez tego zabiegu byłaby podatna na przywieranie jedzenia i rdzewienie.

Jaki rozmiar gęsiarki wybrać do gęsi na 4-5 osób?

Do przeciętnej gęsi o wadze 4-5 kg sprawdzi się gęsiarka o pojemności 6-8 litrów i długości około 38-42 cm. Lepiej wybrać model nieco większy niż zbyt ciasny, bo swobodna przestrzeń ułatwia polewanie mięsa sosem w trakcie pieczenia i zapobiega wylewaniu się soków przez brzegi naczynia.

Czy gęsiarkę żeliwną można myć w zmywarce?

Nie jest to zalecane w żadnym wariancie wykończenia naczynia. Agresywne detergenty i wysoka temperatura zmywarki mogą uszkodzić warstwę sezonowania na surowym żeliwie lub z czasem zmatowić i osłabić emalię – w obu przypadkach lepiej ograniczyć się do mycia ręcznego ciepłą wodą.

Ile trwa dobra gęsiarka żeliwna przy odpowiedniej pielęgnacji?

Przy regularnej pielęgnacji gęsiarka żeliwna może służyć wiele dekad, często przechodząc z pokolenia na pokolenie jako element rodzinnego wyposażenia kuchni. To jedna z głównych przewag żeliwa nad naczyniami z cieńszych materiałów, które zwykle wymagają wymiany po kilku latach intensywnego użytkowania.

Czy gęsiarkę można używać wyłącznie do gęsi?

Nie, mimo nazwy nawiązującej do jednego dania, gęsiarka sprawdza się równie dobrze przy kaczce, indyku, duszonych żeberkach, golonce, a nawet przy pieczeniu chleba na zakwasie metodą no-knead. W mojej praktyce widzę, że klienci po pierwszym sezonie użytkowania sięgają po nią znacznie częściej niż tylko przy okazji Marcinek.

Jak odróżnić dobrej jakości gęsiarkę od słabszego odlewu w sklepie?

Sprawdź grubość dna, przykładając dłoń lub oceniając wagę naczynia w relacji do jego pojemności – zbyt lekki egzemplarz przy dużej pojemności sugeruje cieńsze ścianki. Obejrzyj też powierzchnię wewnętrzną pod kątem porowatości i nierówności odlewu, które świadczą o gorszej jakości surowca użytego przez producenta.

Wybór między żeliwem a innymi materiałami to decyzja, którą łatwiej podjąć po zapoznaniu się z pełnym zestawieniem zalet i wad – polecam w tym celu artykuł gęsiarka żeliwna czy aluminiowa – porównanie, gdzie rozkładam różnice na czynniki pierwsze pod kątem konkretnych scenariuszy użytkowania.

Źródła i literatura

1. Instytut Odlewnictwa w Krakowie – właściwości technologiczne żeliwa szarego stosowanego w naczyniach kuchennych, 2022.
2. Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 12983-1:2010 – Naczynia kuchenne. Część 1: Wymagania ogólne, 2010.
3. Le Creuset – historia marki i technologii emaliowania żeliwa, od 1925.
4. Opracowanie własne redakcji zeliwo24.pl na podstawie praktyki kulinarnej i doświadczenia w doradztwie zakupowym dotyczącym naczyń żeliwnych.

Tomasz Borkowski

Praktyk renowacji żeliwa i miłośnik gotowania na żeliwnych patelniach. Od kilkunastu lat przywraca do życia stare patelnie, garnki, ruszty i piece – czyści, wypala, sezonuje i dogląda, żeby służyły kolejnym pokoleniom. Na Żeliwo24 dzieli się metodami, które sam przetestował w kuchni i warsztacie: co naprawdę działa, co jest mitem, a co potrafi zepsuć dobry odlew. Prywatnie fan steków z żeliwnej patelni i zimowych wieczorów przy kozie.